Rozwój dziecka a relacje społeczne

O znaczeniu dotyku w relacji matki z dzieckiem pisze Karolina Budzik, psycholog współpracująca z Komitetem Ochrony Praw Dziecka.

Relacja dziecka z matką we wczesnym dzieciństwie jest matrycą do budowania relacji z innymi ludźmi w przyszłości. Pierwszy kontakt matki z dzieckiem odbywa się poprzez skórę. Mama głaszcze, przytula, całuje dziecko i często karmi je piersią. Dlatego tak ważne w pierwszym okresie życia dziecka jest okazywanie mu czułości, bliskości i ciepła, bo te doświadczenia będą kształtować jego dalszy rozwój społeczno-emocjonalny.

Didier Anzieu stworzył koncepcję „skórnego ja” (Le Moi-peau, 1985), która mówi że normalny rozwój dziecka dokonuje się fizycznie w oparciu o matkę. Wszystkie doznania są powiązane z przeżyciem dotyku matki, odczuwanym na zewnątrz ciała, aby mogły być rozpoznane jako wewnętrzne. Dzięki procesowi integracji sensorycznej, dziecko integruje sygnały i impulsy ze skóry, z mięśni rąk i nóg oraz innych receptorów z impulsami w korze mózgowej.

Doświadczenia dziecka z rodzicami stanowią podstawy do tworzenia relacji społecznych

Ponadto, doświadczenia dziecka z pierwotnym opiekunem stanowią zręby relacji społecznych, które będzie tworzyć w swoim dorosłym życiu. W procesie rozwoju, dzieci przyswajają sobie zachowania niezbędne do dopasowania się do kultury i społeczeństwa, w których żyją. Jest to proces uspołecznienia (socjalizacji), który powinno przejść każde dziecko, proces, w którym jednostka uczy się sposobów zachowania przyjętych w danej grupie społecznej, aby móc w niej funkcjonować. W niemowlęctwie dokonuje się on głównie pod wpływem rodziców, którzy służą dziecku jako modele akceptowalnych zachowań, wspierają i decydują, jakich zachowań zakazać, a na jakie pozwolić. W psychologii, pojęcie uspołecznienia obejmuje nie tylko procesy uczenia się, ale również potencjał genetyczny jednostki, odgrywający rolę w jego reakcjach na wpływy otoczenia. Niezbędnym warunkiem procesu uspołecznienia jest komunikowanie się lub „sygnały społeczne” między dzieckiem a dorosłymi (Birch i Malim, 1998).

Pierwsze doświadczenia w kontakcie z rodzicem będą również określać granice fizyczne w relacjach z ludźmi i mogą determinować występowanie przemocy i zachowań agresywynych u danej osoby, lub przyjęcie pozycji ofiary. Przeprowadzono liczne badania na temat tego, co rodzi agresję u dzieci. Wynika z nich, że są cztery elementy, które powodują wystąpienie dziecięcej agresji. Pierwszym czynnikiem jest emocjonalne nastawienie rodziców, a zwłaszcza głównego opiekuna (zazwyczaj matki) do dziecka. Drugim jest to, na ile opiekun przyzwala na agresywne zachowania. Trzecim czynnikiem jest stosowanie przez rodziców metod wychowawczych opartych na sile, takich jak kary cielesne, którym towarzyszą wybuchy złości. Czwarty czynnik stanowi charakter dziecka (Olweus, 2007).

Karolina Budzik, psycholog

Pracuje w Komitecie Ochrony Praw Dziecka w Warszawie oraz współpracuje z Warszawską Grupą Psychologiczną. Zajmuje się psychoterapią i seksuologią.