Najlepsze sposoby, by świąd przestał dokuczać małemu atopikowi

Rady dr Lidii Ruszkowskiej

Co to jest atopowe zapalenie skóry i czym się objawia?

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest zapalną, przewlekłą chorobą skóry na podłożu atopii. Objawy choroby i lokalizacja zmian skórnych zależą od wieku. I tak u niemowląt i małych dzieci (do 4. roku życia) zmiany skórne nie mają typowej lokalizacji, są rozsiane po ciele i często zajmują całą skórę (erytrodermia).

U większości pacjentów pierwsze objawy choroby pojawiają się w centralnej części policzków.

W wieku szkolnym (pomiędzy 4. a 12. rokiem życia) charakterystyczną lokalizacją są zgięcia stawowe, szyja, nadgarstki, okolice kostek stóp i twarz. W miejscach tych pojawiają się rumieniowe plamy, grudki, pęcherzyki i nadżerki (ranki). Powstawanie nadżerek i dodatkowo sączenie się powierzchni jest wynikiem drapania.

Świąd - jaka jest jego geneza?

Świąd skóry jest nieodłącznym elementem choroby i to właśnie on jest najbardziej dokuczliwym objawem atopowego zapalenia skóry u małych dzieci. Powstaje na skutek wyzwalania się mediatorów, głównie histaminy, w przebiegu reakcji alergicznej. Histamina i inne mediatory aktywują zakończenia nerwowe umieszczone w skórze, a te dają sygnał do mózgu wyzwalając potrzebę drapania.

W AZS zjawisko świądu przebiega w mechanizmie „błędnego koła”. Powstające zmiany skórne swędzą, pacjent zaczyna się drapać, drapaniem zwiększa wyzwalanie histaminy i nasila świąd. Nieopanowane drapanie skóry powoduje nasilenie się objawów, powstawanie uszkodzeń naskórka pod postacią nadżerek, które, z kolei, są wrotami do nadkażeń skóry: bakteriami (gł. gronkowiec złocisty), grzybami i wirusami.

Ustawiczne drapanie skóry zaburza normalne funkcjonowanie dziecka, powoduje rozdrażnienie, zaburzenia koncentracji, zaburzenia snu, a co za tym idzie, uczucie zmęczenia w ciągu dnia.

Jak można  łagodzić świąd?

W leczeniu AZS to właśnie zredukowanie świądu jest pierwszym zadaniem. Lekami miejscowymi z wyboru są preparaty glikokorykosteroidowe (GKS). Poprzez swoje silne działanie przeciwzapalne, redukują świąd po pierwszym zastosowaniu. U małych dzieci zaleca się GKS o słabej sile działania.

Po „wygaszeniu” ostrego stanu zapalnego i zmniejszeniu świądu, w postępowaniu podtrzymującym zalecane jest stosowanie emolientów w codziennej pielęgnacji skóry.

Ponieważ ważnym czynnikiem etiologicznym AZS jest defekt bariery skórno-naskórkowej, stosowanie emolientów jako pielęgnacji jest istotnym składnikiem postępowania w AZS, zwłaszcza w okresach remisji. W znaczny sposób odbudowują one uszkodzony naskórek oraz uzupełniają lipidy czyniąc go mniej przepuszczalnym dla alergenów powietrznopochodnych.Objawem defektu bariery skórno-naskórkowej jest nadmierna suchość skóry (xeroza), która jest również przyczyną nasilonego świądu, mimo klinicznej poprawy zmian skórnych. Podsumowując, pacjent chory na AZS również w okresach remisji odczuwa świąd skóry pozornie zdrowej.

W AZS zjawisko świądu przebiega w mechanizmie „błędnego koła”.

Co jeszcze wpływa na zmniejszenie swędzenia skóry?

 

  • Odpowiedni dobór preparatów do mycia ciała

Nie mogą one zawierać dużych ilości konserwantów, środków zapachowych i barwników. Powinny również gwarantować utrzymanie fizjologicznego pH skóry. Stosowanie dowolnych preparatów myjących może podrażniać skórę i nasilać świąd, zwłaszcza u małych dzieci, a zwiększenie pH naskórka powyżej 7 jest przyczyną mniejszej odporności miejscowej na patogeny (bakterie, wirusy i grzyby).

 

  • Krótkie kąpiele w temperaturze max. 37°C

Chłodna woda skutecznie zmniejsza uczucie świądu. Na 2 minuty przed końcem kąpieli zalecane jest dodanie do wody natłuszczającej emulsji do kąpieli.

 

  • Odpowiedni ubiór

Ważnym elementem terapii jest noszenie przewiewnego ubrania, wykonanego z naturalnych włókien i w jasnych, pastelowych kolorach. Odzież powinna być prana w delikatnych środkach piorących.

Leczenie AZS jest wieloetapowe i przewlekłe. Obejmuje zarówno okresy pogorszenia zmian skórnych, jak i okresy remisji, w których skóra jest pozornie zdrowa. Tylko kompleksowe dbanie o skórę może dać efekty terapeutyczne i poprawić jakość życia małych pacjentów.